In onze blogpost 10 slimme studietips voor een sterk resultaat deelden we tien eenvoudige maar krachtige tips om slimmer te studeren. Eén van die tips was: test jezelf tijdens het leren.
Dat klinkt misschien wat vreemd. Toetsen worden vaak geassocieerd met stress, punten en beoordeling. Toch kan testen ook net een heel krachtige manier zijn om beter te leren. Tenminste, als je het gebruikt als studeerstrategie en niet als eindbeoordeling.
Die strategie noemen we retrieval practice.
Wat is retrieval practice?
Retrieval practice betekent dat je actief probeert om informatie uit je geheugen op te halen. In plaats van de leerstof alleen opnieuw te lezen, stel je jezelf vragen, los je oefeningen op of probeer je uit je hoofd te vertellen wat je nog weet.
Je kunt dat op heel wat manieren doen:
- flashcards gebruiken;
- oefenvragen oplossen;
- jezelf laten overhoren;
- aan het einde van een hoofdstuk vragen beantwoorden;
- op een leeg blad schrijven of tekenen wat je nog weet;
- de leerstof uitleggen aan iemand anders;
- thuis vertellen wat je die dag geleerd hebt.
Het belangrijkste is dat je niet meteen naar je cursus kijkt, maar eerst probeert om de informatie zelf op te roepen. Dat vraagt meer inspanning dan herlezen, maar net daardoor werkt het zo goed.
Waarom werkt jezelf testen beter dan alleen herlezen?
Herlezen voelt vaak vertrouwd. Je ziet de leerstof opnieuw en denkt al snel: ja, dit ken ik. Maar dat gevoel kan misleidend zijn. Omdat de informatie voor je ligt, lijkt het alsof je ze beheerst. De echte test komt pas wanneer je de leerstof zonder hulp moet oproepen.
Door jezelf te testen, merk je veel beter wat je al kent en wat nog niet. Je krijgt dus eerlijkere feedback over je eigen leerproces.
Bovendien versterk je je geheugen telkens wanneer je informatie actief probeert op te halen. Je traint als het ware de weg naar die informatie. Hoe vaker je dat doet, hoe makkelijker je de leerstof later opnieuw kunt oproepen en gebruiken.
Je maakt je geheugen sterker
Wanneer je informatie uit je langetermijngeheugen ophaalt, versterk je de herinnering. Je maakt het makkelijker om diezelfde informatie later opnieuw terug te vinden.
Daarbij wordt vaak ook verwante informatie geactiveerd. Denk bijvoorbeeld aan voorbeelden, verbanden, begrippen of eerdere lessen die bij hetzelfde onderwerp horen. Zo ontstaan er meerdere aanknopingspunten in je geheugen. Dat maakt de kans groter dat je de leerstof later opnieuw kunt bereiken.
Je leert dus niet alleen wat je moet weten, maar je oefent ook om die kennis terug te vinden wanneer je ze nodig hebt.
Je houdt meer mentale ruimte over
Wanneer je bepaalde informatie vlot kunt oproepen, vraagt dat minder inspanning van je werkgeheugen. Je hoeft dan minder hard na te denken over basiskennis, begrippen of formules.
Die vrijgekomen mentale ruimte kun je gebruiken voor moeilijkere opdrachten: verbanden leggen, redeneren, toepassen, vergelijken of problemen oplossen. Dat is belangrijk, want op toetsen en examens wordt vaak niet alleen gevraagd om iets te herkennen, maar ook om kennis actief te gebruiken.
Je ziet sneller wat je nog niet kent
Een groot voordeel van retrieval practice is dat je beter zicht krijgt op je eigen voortgang. Als je jezelf test, ontdek je meteen welke onderdelen al goed lukken en welke nog extra aandacht vragen.
Dat is veel waardevoller dan blijven herlezen zonder goed te weten of je de leerstof echt beheerst. Zelftesten helpt je dus om gerichter te studeren. Je hoeft niet alles even lang opnieuw te bekijken, maar kunt meer tijd besteden aan wat nog moeilijk loopt.
Belangrijk: controleer na het testen altijd wat juist was en wat nog ontbrak. Alleen zo haal je echt leerwinst uit de oefening.
Ook het volgende leermoment wordt sterker
Retrieval practice helpt niet alleen op het moment zelf. Jezelf testen zorgt er ook voor dat je de leerstof tijdens een volgend leermoment beter verwerkt. Dat wordt ook wel test-potentiated learning genoemd.
Doordat je eerst geprobeerd hebt om de informatie op te halen, ben je daarna alerter voor wat je nog niet goed begreep of wat je vergeten was. Wanneer je nadien je materiaal opnieuw bekijkt, doe je dat dus gerichter en actiever.
Kleine testmomenten kunnen stress verminderen
Veel leerlingen en studenten ervaren toetsen als spannend. Toch kunnen kleine, laagdrempelige testmomenten tijdens het studeren net helpen om stress te verminderen.
Als je regelmatig oefent met vragen beantwoorden, leerstof oproepen of uitleg geven, wordt het moment waarop je dat op een echte toets moet doen minder onbekend. Je bouwt vertrouwen op omdat je al ervaren hebt dat je de informatie kunt terughalen.
Het gaat dus niet om jezelf voortdurend beoordelen, maar om oefenen in een veilige context.
Wanneer werkt retrieval practice het best?
Jezelf testen werkt vooral goed wanneer het uitdagend, maar haalbaar is. Als je bijna niets kunt oproepen, is het zinvol om eerst de leerstof opnieuw te bekijken en daarna opnieuw te proberen. Als de test veel te makkelijk is, levert ze minder leerwinst op.
De ideale situatie? Meerdere testmomenten, verspreid in de tijd, waarbij de moeilijkheidsgraad geleidelijk toeneemt.
Wacht dus niet tot het einde van je studieplanning om jezelf één keer te testen. Bouw kleine testmomenten in tijdens het hele leerproces.
Hoe kun je jezelf concreet testen?
Er zijn heel wat eenvoudige manieren om retrieval practice toe te passen.
Maak bijvoorbeeld steekkaarten met begrippen, vragen of voorbeelden. Probeer niet alleen definities te onthouden, maar zoek ook naar verbanden tussen de verschillende kaarten.
Je kunt ook je boek of cursus aan de kant leggen en op een leeg blad noteren wat je nog weet. Dat kan in woorden, maar ook in een schema, mindmap of tekening. Controleer daarna wat volledig en correct was, en vul aan wat je vergeten bent.
Oefenvragen zijn ook erg nuttig. Gebruik vragen uit je boek, oude toetsen of vragen die je zelf bedenkt. Je kunt zelfs vragen uitwisselen met een klasgenoot of studiegenoot.
Heb je iets gemist? Bekijk dat onderdeel opnieuw en test jezelf daarna nog eens. Zo maak je van fouten of hiaten geen probleem, maar een richtingaanwijzer voor wat je nog moet oefenen.
Test niet alleen feiten
Veel leerlingen denken bij zelftesten vooral aan feiten, begrippen of definities. Die zijn natuurlijk belangrijk, maar probeer ook verbanden, voorbeelden en toepassingen te oefenen.
Vraag jezelf bijvoorbeeld:
- Hoe hangt dit samen met wat ik eerder leerde?
- Kun je hiervan een voorbeeld geven?
- Waarom is dit belangrijk?
- Wanneer zou ik dit moeten toepassen?
- Wat is het verschil met een ander begrip?
Zo ga je dieper met de leerstof aan de slag en bereid je je beter voor op vragen waarbij je moet nadenken in plaats van alleen reproduceren.
Vertel wat je geleerd hebt
Een eenvoudige manier om retrieval practice toe te passen, is aan iemand anders vertellen wat je net geleerd hebt. Dat kan aan een ouder, vriend, broer, zus of studiegenoot zijn.
Probeer de leerstof uit te leggen zonder voortdurend naar je cursus te kijken. Lukt dat nog niet helemaal? Geen probleem. Dan weet je meteen waar je nog wat extra aandacht aan moet besteden.
Iets uitleggen aan iemand anders werkt vaak beter dan alles gewoon opnieuw doornemen, omdat je actief moet nadenken over wat je zegt en hoe alles samenhangt.
Plan je testmomenten slim
Test jezelf niet alleen onmiddellijk nadat je iets geleerd hebt. Dan zit de informatie nog vers in je hoofd. Dat kan nuttig zijn, maar de echte winst ontstaat vaak wanneer er wat tijd tussen zit.
Doe eerst iets anders en test jezelf later opnieuw. Plan ook de volgende testmomenten niet te kort na elkaar. Door tijd tussen je oefenmomenten te laten, moet je brein harder werken om de informatie opnieuw op te halen. Dat maakt het leren sterker.
Blijf jezelf testen tot je merkt dat je de informatie vlot kunt oproepen uit je geheugen.
Stel jezelf deze extra vraag
Bij belangrijke leerstof kun je jezelf ook afvragen: Hoe groot is de kans dat ik dit later nog zal herinneren?
Je hoeft daar geen exact percentage op te kleven. Alleen al nadenken over die vraag verandert de manier waarop je met de leerstof omgaat. Je staat even stil bij je eigen begrip en bij wat misschien nog onvoldoende stevig vastzit.
Dat helpt je om bewuster te studeren.
Tot slot
Jezelf testen is dus veel meer dan controleren of je “klaar” bent. Het is een manier om je geheugen sterker te maken, je begrip te verdiepen en beter zicht te krijgen op wat je al beheerst.
Wie alleen herleest, kan het gevoel krijgen dat de leerstof gekend is. Wie zichzelf test, ontdekt of dat ook echt zo is.
Wil je meer weten over effectief leren, plannen, motivatie en studieaanpak? Neem dan zeker een kijkje bij de boeken en de Leren.Hoe?Zo! Toolbox via https://lerenhoezo.be/boeken/.